Foto: uit open bronnen
Veel volwassen eigenschappen worden gevormd door bepaalde omstandigheden in de kindertijd
De behoefte om op volwassen leeftijd constant alles onder controle te hebben, vindt vaak zijn oorsprong in de kindertijd. Volgens psychologen wordt dergelijk gedrag vaak gevormd bij mensen die zijn opgegroeid in omstandigheden van emotionele instabiliteit of gebrek aan emotionele steun van hun ouders. Bolde schrijft hierover.
Specialisten merken op dat het gaat om de aanpassing van het zenuwstelsel aan een omgeving waar veiligheid niet gegarandeerd was. In dergelijke omstandigheden wordt het kind gedwongen om voortdurend op zijn hoede te zijn om te anticiperen op mogelijk gevaar.
“Kinderen hebben voorspelbaarheid nodig. Geen perfectie, maar voorspelbaarheid. Een gevoel dat de wereld functioneert volgens regels die ze kunnen leren, dat hun verzorgers consequent zullen reageren en dat wat gisteren werkte waarschijnlijk ook vandaag zal werken,” aldus het artikel.
Als ouders zich inconsequent gedragen – hun stemmingen veranderen abrupt of ze zijn emotioneel niet beschikbaar – kan het kind zich niet ontspannen, schrijft de auteur. Als reactie hierop ontstaat hyperwaakzaamheid: het kind “scant” voortdurend de situatie en probeert te anticiperen op wat er hierna gaat gebeuren. Na verloop van tijd verandert dit in een behoefte om alles om hen heen te controleren.
Een onderzoek gepubliceerd in Nature Neuroscience toonde aan dat dergelijke ervaringen zelfs de ontwikkeling van de hersenen kunnen beïnvloeden, met name de gebieden die verantwoordelijk zijn voor emoties en besluitvorming. Als gevolg daarvan kunnen gevoelens van angst en de behoefte aan controle blijven bestaan, zelfs als er geen echte dreiging meer is.
Psychologen benadrukken dat niet alleen instabiel gedrag van ouders, maar ook hun emotionele afwezigheid tot dezelfde gevolgen kan leiden. Als een kind niet voldoende emotionele steun krijgt, weet het niet of het een antwoord op zijn behoeften zal krijgen. Dit creëert ook een gevoel van onvoorspelbaarheid.
In zulke gevallen wordt controle een soort strategie: het kind probeert stabiliteit te “verdienen” door alles perfect te doen en fouten te vermijden.
Illusie van veiligheid
Zoals opgemerkt, wordt dit denkpatroon op volwassen leeftijd omgezet in een overtuiging: als alles goed gepland is en met alle risico’s rekening is gehouden, zal er niets ergs gebeuren.
En deze overtuiging is niet rationeel omdat ze het zenuwstelsel niet beïnvloedt op de manier waarop vroege ervaring dat doet. Ook al realiseert iemand zich rationeel dat dit niet het geval is, op het niveau van het zenuwstelsel blijft de angst bestaan. Daarom kunnen zelfs kleine veranderingen of onzekerheid een intens ongemak veroorzaken, schrijft de auteur.
Tegelijkertijd heeft dergelijk gedrag “pluspunten”: deze mensen zijn vaak verantwoordelijk, georganiseerd en in staat om effectief te handelen in crisissituaties.
Hoe het relaties beïnvloedt
De behoefte aan controle manifesteert zich vaak in interacties met anderen. Het kan een tegenzin zijn om taken te delegeren, een verlangen om alles te controleren of angst om plannen te veranderen.
Soms lijkt zo iemand overdreven veeleisend of perfectionistisch. Psychologen wijzen er echter op dat het meestal eerder angst is dan een verlangen om te domineren.
De prijs van constante bewaking
De constante noodzaak om alles onder controle te houden is uitputtend. Er worden veel middelen besteed aan plannen, analyseren en anticiperen op mogelijke problemen.
Aan de buitenkant ziet het er misschien uit als efficiëntie en verantwoordelijkheid, maar van binnen voelt de persoon zich vaak gestrest en moe. Volgens psychologen zijn zulke mensen meestal het meest betrouwbaar, maar ook het meest uitgeput.
Wat zit er achter dit gedrag?
De auteur vat samen: in het centrum van dit model staat een kind dat onvoldoende emotionele steun kreeg. Om hiermee om te gaan, ontwikkelde hij controlestrategieën die hem hielpen zich aan te passen. Op volwassen leeftijd blijven deze mechanismen echter automatisch werken, zelfs als het gevaar niet langer aanwezig is.
Daarom zijn mensen die alles onder controle willen houden geen “complexe” individuen, maar mensen wiens zenuwstelsels ooit hebben leren overleven in een onstabiele omgeving en nog steeds volgens de oude regels werken.
